Pluralisme, Democratie en Politieke Kennis
 

Hoofdstuk 1 Inleiding

1 ††††††† De meerdere theoretische niveaus of verhalen van deze studie4

2 ††††††† De opbouw van het betoog6

 

Hoofdstuk 2 Een Amerikaanse aanloop

1 ††††††† De afwezigheid van directe intellectuele inspirators en voorbeelden9

2 ††††††† Enige opmerkingen over de historische context13

2.1 †††† De Great Crash en de New Deal13

2.2 †††† Het Keynesiaanse paradigma14

2.3 †††† De naoorlogse herweging van markt en politiek16

2.4 †††† Het uitdenken van een betere samenleving20

3 ††††††† De politieke en filosofische achtergrond21

3.1 †††† De vanzelfsprekende liberale politieke context21

3.2 †††† Ethisch pluralisme en liberalisme23

3.3 †††† Het pragmatisme als levenshouding 24

4 ††††††† Pluralistische voorlopers28

4.1 †††† De traditioneel grote rol van maatschappelijke organisaties in Amerika28

4.2 †††† Het etatisme binnen de negentiende-eeuwse politicologie29

4.3 †††† De pluralistische kritiek van Laski en anderen op het staatsdenken30

4.4 †††† Een te hoog voetstuk voor Arthur F. Bentley33

4.5 †††† Earl Latham over de nooit aflatende machtsstrijd tussen groepen36

4.6 †††† David B. Truman39

4.6.1 De onvermijdelijke belangengroepen in een open besluitvorming41

4.6.2 ††Overlappende groepslidmaatschappen en potentiŽle belangengroepen43

4.6.3 Een adequate belangenbehartiging verklaart de politieke stabiliteit45

4.6.4 Voorstellen om de schaduwzijden van belangengroepen te verlichten46

5 ††††††† Zorgen over de electorale politieke incompetentie 48

5.1 †††† Het psychologisch vertoog in het interbellum49

5.2 †††† De politieke wetenschap noodzaakt een nieuwe democratische theorie51

5.3 †††† Deweyisme als theorie van de democratie52

5.4 †††† Naoorlogse empirische onderzoekingen naar electorale competentie55

5.5 †††† Bernard Berelson over weldadige politieke onverschilligheid56

6 ††††††† Balans60

 

Hoofdstuk 3 Buitenlandse politiek en politieke incompetentie

1 ††††††† Drie criteria van democratische besluitvorming63

2 ††††††† De invloeden op en de beperkingen van de volksvertegenwoordiger64

3 ††††††† Drie wijzen om de bestaande besluitvorming te verbeteren66

4 ††††††† Waarom men de keuze van middelen niet aan deskundigen kan laten67

5 ††††††† Het bevorderen van de politieke competentie69

6 ††††††† Gewenste hervormingen van het politieke stelsel: party government71

7 ††††††† Balans: het emancipatiedilemma73

 

Hoofdstuk 4 Een gezamenlijk vertrekpunt

1 ††††††† De juiste sociale technieken en het einde der ideologieŽn79

2 ††††††† Zeven breed gedragen doeleinden van rationeel sociaal handelen80

3 ††††††† Calculatie en beheersing als condities van rationeel sociaal handelen83

3.1 †††† Vier processen van calculatie83

3.2 †††† Vier technieken van beheersing86

4 ††††††† Het prijssysteem87

4.1 †††† Hoe de ondernemers via het marktmechanisme worden beheerst88

4.2 †††† Markt en socialisme kunnen samengaan89

5 ††††††† De hiŽrarchische ordening91

5.1 †††† De bureaucratie en de oorzaken en redenen van haar verbreiding91

5.2 †††† De onvermijdelijke kosten van onontbeerlijke bureaucratieŽn93

5.3††††† Het primaat van de politiek en sociale vernieuwing als tegenwichten95

6 ††††††† De polyarchie97

6.1 †††† De polyarchie als oplossing voor het basisprobleem van de politiek97

6.2 †††† De maatschappelijke bestaansvoorwaarden van een polyarchie99

6.2.1 Sociale indoctrinatie in de wenselijkheid van de democratie99

6.2.2†††Maatschappelijke consensus over basiswaarden100

6.2.3 Een aanzienlijke mate van sociaal pluralisme100

6.2.4 Een relatief hoog niveau van politieke participatie102

6.2.5 Roulatie van politieke leiders103

6.2.6 Zekerheid, sociale gelijkheid en algemeen onderwijs103

6.2.7 Enige onhoudbare bezwaren tegen inkomensnivellering104

7 †††††††ĎBargainingí107

7.1 †††† De gevolgen voor de rationaliteit en responsiviteit der politiek108

7.2 †††† ĎParty Governmentí ter bestrijding der schaduwzijden van bargaining110

8 ††††††††HiŽrarchische en polyarchische versus prijssysteem technieken112

8.1 †††† Enige technische gebreken van de polyarchie en de hiŽrarchie112

8.2 †††† Enige tekortkomingen van het prijssysteem113

8.2.1 De manipulatie van de burger door de economische en politieke elite115

8.2.2 Het maatschappelijk beperkte perspectief van marktkeuzen116

8.3 †††† Doelmatigheid en innovatiekracht van publieke en private organisaties117

9 ††††††† Bargaining versus het prijssysteem119

9.1 †††† Medezeggenschap en de illegitimiteit van privaat ondernemerschap119

9.2 †††† Een prťlude op het neocorporatismedebat: national bargaining121

10 ††††† Verbeterde technieken ter realisering van het Verlichtingsproject124

10.1 †† Het einde van het klassieke liberalisme en socialisme124

10.2 †† De planning van persoonlijkheden125

11 ††††††Tussenbalans127

11.1 †††Interdisciplinariteit, wetenschappelijke vooruitgang en naÔveteit128

11.2 †† De receptie van Politics, Economics, and Welfare131

11.3††† De eindeloze Ďeinde van de ideologieí- beweging133

11.4 †† De modernisering en het einde van de Grote politiek134

11.5 †† De tijdgeest van Weber, Mannheim en Schumpeter135

11.5.1 Schumpeter, en Dahl en Lindblom136

11.5.2 Mannheim en Dahl139

 

Hoofdstuk 5 De behavioralistische stemming

1 ††††††† De voedingsbodem van het behavioralisme146

1.1 †††† Bentley, Wallas en Merriam146

1.2 †††† Duitse vluchtelingen, maatschappelijke irrelevantie, fondsen, en meer148

1.3 †††† De invloed van Popperiaanse wetenschapstheoretische noties149

2 ††††††† De toestand en de toekomst van de politicologie volgens David Easton151

2.1 †††† Feiten, weetjes en wetjes151

2.2 †††† De noodzaak van theorieŽn152

2.3 †††† Kan de politicologie een wetenschap worden?153

2.4 †††† De onvervulde functie van de normatieve politieke theorie155

2.5 †††† De potentie van de in de politicologie vigerende evenwichtstheorie157

3 ††††††† Dahls kritiek op de oude en de nieuwe politicologie160

4 ††††††† Lindbloms lof van de bestaande politiek-wetenschappelijke kennis165

5 ††††††† Een grafschrift voor een succesvol protest168

5.1 †††† Een sobere omschrijving van het behavioralisme168

5.2 †††† De verworvenheden van het behavioralisme170

5.3 †††† De toekomst en het lijmen van de brokstukken van de politicologie172

6 ††††††† Enige eerste waarnemingen over het behavioralisme173

6.1 †††† De schaarste aan wetenschapstheoretische reflectie174

6.2 †††† Bouwen van de grond af?175

6.3 †††† Bouwen tot in de hemel?177

6.4 †††††Behaviorisme versus behavioralisme: louter zintuiglijk waarnemen?178

6.5 †††† Tťgen de politieke filosofie?179

6.6 †††††Economische theorie van de democratie, evenwicht en rationele keuze181

 

Hoofdstuk 6 Een logische analyse van de polyarchie

1 ††††††† Een voorwoord tot een democratische theorie186

1.1 †††† De democratie volgens James Madison186

1.2 †††† De populistische democratie189

1.3 †††† Een haalbaar alternatief: de polyarchie191

1.4 †††† Het beperkte belang van constitutionele waarborgen tegen tirannie192

1.5 †††††Minderheden heersen binnen door meerderheden gezette kaders193

2 ††††††† Enige kanttekeningen bij een voorwoord196

2.1 †††††Symbolisme en deductieve logica196

2.2 †††††Natuurrechten of een sociale besluitprocedure199

2.3 †††† Normatieve uitgangspunten en politieke wetenschap199

2.4 †††† Dahls groeiende economisch individualisme200

 

Hoofdstuk 7 Empirisch onderzoek naar de polyarchie

1 ††††††† Empirisch onderzoek naar de machtsverdeling203

1.1 †††† Het debat tussen elitisten en pluralisten204

1.2 †††† Het definiŽren en onderzoeken van macht206

1.3 †††† Dahls onderzoek in New Haven208

1.3.1 De centrale vragen en de onderzoeksmethoden209

1.3.2 De indirecte macht van het apolitieke stratum210

1.3.3 Vijf patronen van leiderschap211

1.3.4 ††Gespecialiseerde invloed en verspreide ongelijkheden213

1.3.5 Hoe een actieve minderheid waakt over de democratie216

1.3.6 De wisselende receptie van Who Governs?219

2 ††††††† Een tevreden politieke democratie of een tevreden politicoloog?221

2.1 †††† De democratie als een methode van conflictbeslechting221

2.2 †††† Pluralisme in plaats van meerderheidsbeslissingen223

2.3 †††† Sociale consensus als bestaansvoorwaarde van de democratie224

2.3.1 De brede maatschappelijke consensus in de Verenigde Staten225

2.3.2 Alle Amerikanen bezitten dezelfde politieke ideologie227

2.4 †††† Politieke partijen en kiezers229

2.4.1†† De irrelevantie van ondemocratische partijbesluitvorming229

2.4.2 Partijen en de rationaliteit van de publieke besluitvorming229

2.4.3 De rationaliteit van de kiezers230

2.5 †††† Vier strategieŽn tot beÔnvloeding van de politieke besluitvorming231

2.5.1 Waarom is er geen Amerikaanse socialistische partij?232

2.5.2 Het sociaal pluralisme belemmert de collectieve wilsvorming234

3 †††††† Vergelijkend onderzoek naar de bestaanscondities van polyarchieŽn235

3.1 †††† De kenmerken van een polyarchie235

3.2 †††† De sociaal-economische ontwikkeling verklaart weinig237

3.3 †††† Sociale ongelijkheid vormt geen belemmering voor politieke stabiliteit238

3.4 †††† Bij voorkeur van grotere betwisting naar grotere insluiting240

3.5 †††† De aan- of afwezigheid van maatschappelijke kloven241

3.6 †††† Het belang van een verspreiding van de democratische overtuiging242

3.6.1 Specifieke opvattingen die een polyarchie ondersteunen242

3.6.2 De oorsprong van politieke opvattingen244

3.7 †††† De beperkte mogelijkheden hegemonieŽn te democratiseren245

4 ††††††† Excursie: de gebrekkige Civil Society van TsjechiŽ248

 

Hoofdstuk 8 Pleidooien voor democratische participatie

1 ††††††† De participanten, hun bezwaren en hun favoriete opponenten261

2 ††††††† De klassieke theorie: ideaal of werkelijkheid?263

3 ††††††† Dubieus systeemdenken265

4 ††††††† Angst voor ideologie, participatie en veranderingen in de status quo266

5 ††††††† Het onbegrepen dynamische karakter van de klassieke theorie267

6 ††††††† Het elitisme van de pluralisten en hun blindheid voor sociale onvrede268

7 ††††††† Dahls verweer tegen aantijgingen van elitisme270

8 ††††††† Carole Pateman over economische democratie en Schumpeter273

9 ††††††† De kosten van democratische participatie en deliberatie276

10 ††††† Dahls reactie op de democratiseringsbeweging278

10.1††† De legitimatie van gezag en de kosten van participatie279

10.2††† Een commune is geen land281

10.3 †† Sociale ongelijkheid is een obstakel van een volwaardige democratie284

10.4 †† De ondernemings-leviathan en een pleidooi voor marktsocialisme286

10.5††† Het staatsmonster en de kloof tussen politiek en burger289

10.5.1 De instelling van jury-adviesraden voor gekozen beleidsmakers290

10.5.2 De onleefbaarheid en overbodigheid van de megalopool291

10.5.3 De introductie van stadsdeelraden en de planning van nieuwe steden292

11†††††† Hoe de democratisering uitloopt op basisme of neopopulisme293

11.1 †† Politieke participatie en algemeen of particulier belang295

11.2 †† Participatie door internet en referenda: de burger eindelijk de baas?297

12 ††††† De invloed van Schumpeter op de naoorlogse democratische theorie301

12.1††† Twee interpretaties van Schumpeter en het pluralisme302

12.2††† Schumpeter, de pluralisten en de economische democratische theorie306

12.3 †† Bezitten pluralisten geen normatieve criteria?308

12.4 †† Gaat het in het pluralisme slechts om de competitie tussen leiders?309

12.5 †† Pateman en de noodzaak van het lezen van de authentieke teksten310

 

Hoofdstuk 9 Macht & onmacht in de polyarchie

1†††††††† Macht en onmacht: enige theoretische noties315

1.1††††† Dimensies van machtsuitoefening315

1.2††††† Hebben mensen Ďechteí belangen?318

1.3††††† Moeilijkheden van de radicale conceptie320

2†††††††† Ongehoorde stemmen322

2.1††††† Matthew Crenson onderzoekt de depolitisering van luchtvervuiling323

2.2††††† Michael Parentiís perspectief vanaf de onderkant326

2.3††††† Lewis Lipsitzí grieven der achtergestelden330

3†††††††† William Domhoff over de Amerikaanse heersende klasse335

3.1††††† Enige politieke en methodologische uitgangspunten336

3.2††††† Vier processen van machtsuitoefening door de heersende klasse339

3.3††††† Ook New Haven wordt gedomineerd door een elite341

4†††††††† Dahls terloopse en impliciete antwoord op kritiek op Who Governs?343

5†††††††† Het gelijk van de politicologie en de politieke overwinning van rechts345

6†††††††† De corrumpering van het Amerikaanse sociale en politieke stelsel348

7†††††††† Het maken van sociale consensus en de ideologie der winnaars355

8†††††††† Opnieuw het emancipatiedilemma357

 

Hoofdstuk 10 Wetenschapstheoretische bedenkingen

1†††††††† Een wilde tuin van grieven361

2†††††††† Kernen van kritiek368

3†††††††† Dahls distantie en tevredenheid in de jaren vijftig en zestig371

4†††††††† De invloed van denkmodellen op de waarneming373

4.1††††† Metafysische, epistemologische en ethische uitganspunten374

4.2††††† Mens- en maatschappijbeelden en hun herkomst377

4.3††††† Neutraliteit in de politieke wetenschappen379

4.4††††† Het verwachten en onderzoeken van consensus of conflict382

4.5††††† Onevenwichtig denken binnen het evenwichtsmodel385

4.6††††† Een door ons onderschreven theorie bevestigen wij met ons gedrag390

5†††††††† Natuur- versus menswetenschappen391

5.1††††† Dahls bescheiden onderzoeksbevindingen en de oorzaken hiervan391

5.2††††† Positivisme en positieve politieke vrijheid395

5.3††††† De interpretatieve methode als alternatief396

5.4††††† Zijn belangrijke, complexe gebeurtenissen doorgaans uniek?399

5.5††††† Zwakheden van de wetenschappelijke en interpretatieve methode400

5.6††††† De dagelijkse wetenschapsbeoefening en kwaliteit402

 

Hoofdstuk 11 Moderne politiek en moderne politicologie

1†††††††† Behavioralisme, relevantie en relativisme408

1.1††††† Dahls weerwoord408

1.2††††† Brecht, Weber en het wetenschappelijk waarderelativisme410

1.3††††† Rationalisering en de feitelijke terugtrekking uit de waardesfeer413

2†††††††† De naturalistische politiek opvatting: Bay over pseudopolitiek417

3†††††††† Het kleinpolitieke verzet van de tegencultuur tegen de kleine politiek421

3.1††††† Een groeiende onvrede in een moderniserende samenleving422

3.2††††† De onschuld van Charles A. Reich424

3.2.1†† De bestaande maatschappelijke problemen425

3.2.2†† Ons tijdelijk gebrek aan maatschappelijk bewustzijn426

3.2.3†† De Corporatieve Staat gaat aan zijn interne contradicties ten onder428

3.2.4†† De bewustzijnsverruiming van de nieuwe generatie430

3.2.5†† De bewustzijnsrevolutie431

4†††††††† Politieke machteloosheid en het uitblijven van de revolutie432

5†††††††† Robert Lane en het onbehagen in marktdemocratieŽn433

5.1††††† Een epidemie aan depressies, wantrouwen en vervreemding434

5.2††††† De hedonistische tredmolen en de ondervoeding aan gemeenschap437

5.3††††† De weg naar huis439

6†††††††† Een ouderwets antwoord op moderne maatschappijproblemen?440

6.1††††† Dahls gevecht met de naturalistische politiekconceptie442

6.2††††† Grote en waarlijke politiek445

 

Bibliografie449

Namenregister463

Zakenregister469